BLOG

Kryzys na rynku matchy: Tik Tok w starciu z japońską tradycją

25 stycznia, 2026

Spis treści

Matcha stanowi integralną część kultury japońskiej od wieków. Konsumenci krajów zachodnich dowiedzieli się o niej jednak stosunkowo niedawno. W 1996 r. amerykański producent lodów, złożona przez polskiego imigranta żydowskiego pochodzenia firma Haagen-Dazs wypuściła na rynek lody o smaku zielonej herbaty.

Japoński dostawca wybrał dla Haagen-Dazs herbatę tencha, która po zmieleniu w specjalnych młynach zyskuje miano matcha. To zdarzenie doprowadziło do natychmiastowego wzrostu cen tenchy na japońskich giełdach herbacianych o 150% i zapoczątkowało trend, który obserwujemy do dziś, m.in. dzięki popularności napoju Matcha Latte Frappucino oferowanego przez sieć kawiarni Starbucks oraz dzięki sile mediów społecznościowych, w tym platformy TikTok, gdzie influencerzy kulinarni upodobali sobie matchę i jej unikalny aromat ooika (charakterystycznego również m.in. dla jadalnych glonów).

Niszowość matchy a zapotrzebowanie globalne

Popularność matchy na zachodzie – a za sprawą amerykańskich sieciówek również i na całym świecie – do dziś stanowi zagadkę dla wielu koneserów herbaty, a zwłaszcza samych Japończyków.

Choć ze względu na jej kulturowe znaczenie niemal każdy Japończyk wie czym jest matcha, napój ten w kraju swojego pochodzenie nie jest tak popularny, jak możnaby się spodziewać. Tylko 29,6% mieszkańców Japonii kiedykolwiek spróbowało tego napoju, a jedynie 0.8% raczy się matchą codziennie.

Nic więc dziwnego, że matcha odpowiada za jedynie 6% całości produkcji herbaty w kraju kwitnącej wiśni.

Niszowość matchy na rodzimym rynku w połączeniu z jej nowo zdobytą popularnością poza nim to główny powód niedoborów na rynkach globalnych, pomimo że japońskie ministerstwo finansów szacuje, iż eksport tej wyjątkowej drobno mielonej herbaty w ciągu ostatnich dwóch dekad wzrósł dziesięciokrotnie.

Żerowanie na popularności matchy

Alarmistyczny artykuł New York Timesa o wiele mówiącym tytule “Braki towarowe, koktajle i oszustwa: rynek matchy załamuje się pod presją” opisuje sposób, w jaki zachodnie firmy odpowiadają na zapotrzebowanie konsumentów w obliczu niedoborów.

Powiedzmy jedynie, że nie zawsze jest to sposób etyczny. Notorycznemu zawyżaniu cen matchy sprzedawanej na platformach typu Amazon czy Facebook Marketplace towarzyszy zalewanie rynku tanimi podróbkami zazwyczaj zawierającymi zmieloną na pył tanią zieloną herbatę.

Ubolewają nad tym oryginalni producenci matchy, którzy na swoją reputację pracowali przez stulecia. Nieetyczne działania stanowią jednak tylko część zjawiska – kolejnym niezrozumiałym dla japońskich purystów zjawiskiem jest wykorzystywanie matchy najwyższej jakości jako dodatek do posiłków i napojów (w odróżnieniu od picia samego naparu z matchy). Ta preferencja zachodnich konsumentów przyczynia się do powstania wąskiego gardła przy produkcji. Przyjrzyjmy się dlaczego.

Matcha Yume BIO, 30g

Wykwintna zielona herbata w proszku z prefektury Aichi w Japonii. Pochodzi z upraw ekologicznych. Cechuje ją łagodny aromat z naturalną słodyczą.

189,95 zł

Mielenie mieleniu nierówne

Jakość matchy zależy od wielu czynników, ale jednym z najważniejszych jest technika mielenia. Matcha najwyższej jakości jest wynikiem mielenia w stosowanych niezmiennie od wieków młynach kamiennych, gdzie tencha jest powoli ścierana pomiędzy dwoma kamieniami.

Tradycyjne młyny kamienne są ręcznie wytwarzane przez japońskich rzemieślników z granitu Aji – rzadkiego i cenionego materiału nazywanego diamentem wśród granitów, dzięki jego wyjątkowej twardości (7 w skali Mohsa) i odporności na warunki atmosferyczne.

Proces jest powolny i prowadzi do uzyskania niezwykle drobno mielonej herbaty przy wydajności około 40 gramów na godzinę. Mielenie matchy w młynach perełkowych, gdzie elementy mielące stanowią szklane, stalowe lub ceramiczne kulki, jest natomiast dużo wydajniejsze, bo pozwala uzyskać 20 000 gramów na godzinę, ale skutkuje mniej drobno mieloną herbatą, przy czym uzyskana w ten sposób matcha wciąż nadaje się jako dodatek do gotowania lub do użytku w przemyśle spożywczym.

Gigantyczna rozbieżność w wydajności produkcji metodą tradycyjną i przemysłową sprawia, że zapotrzebowanie na matchę najwyższej jakości jest niemożliwe do obsłużenia. Kryzys pogłębiają wahania w wydajności plonów spowodowane serią upałów w okresie letnim, które niszczą część upraw i powodują niższe plony w kolejnych latach.

Hermetyczne aukcje i gromadzenie zapasów

Wszystko to sprawia, że lokalne firmy pośredniczące w handlu herbatami wykupują znaczną część towaru na zapas. Problemy pogodowe odpowiadały za spadek plonów tenchy o 10 do 20% w 2025. Spadek ilości tenchy dostępnej w tym samym czasie na aukcjach wynosił nawet 40%.

Jest to o tyle istotne, że – w przeciwieństwie do aukcji kawy, które otwarte są na firmy z całego świata, aukcje herbaty w Japonii mają charakter dużo bardziej prywatny, gdzie zakup najlepszych zbiorów umożliwiony jest wyłącznie dużym firmom lokalnym zakorzenionym w tradycji japońskiej.

Rosnąca konkurencja zagraniczna

Tymczasem rosnący apetyt konsumentów zachodnich zaczynają zaspokajać alternatywy z innych krajów. Starbucks uzupełnia braki m.in. zamiennikami z Chin i Korei Południowej. Na targach herbacianych pojawiły się też nieznane dotąd oryginalnym uprawcom tenchy odmiany matchy, np. matcha biała i czarna (w odróżnieniu od tradycyjnej zielonej).

Co dalej z cenami i dostępnością

Biorąc pod uwagę wciąż rosnące zainteresowanie matchą i ograniczone możliwości produkcji tej herbaty w sposób tradycyjny, można zakładać, że wahania cen i okazjonalne niedobory pozostaną z nami na dłużej. Tym bardziej warto bliżej przyglądnąć się źródłom nabywanej herbaty i reputacji producenta, aby upewnić się, że płacimy za kontakt z autentyczną kulturą i wyjątkowym smakiem.

Jednocześnie pamiętajmy, że nie ma nic złego w okazjonalnym smoothie z dodatkiem matchy, ale warto dobrać właściwy produkt, aby cieszyć się smakiem bez niepotrzebnych wydatków.

Źródła: